De begrafenis van Bill Tudhope

Bill Tudhope


Terug naar ‘Luchtoorlog’


Auteur: Hans Hollestelle

De laatste drenkeling van Schokland (1919-1940)

Op vrijdag 23 augustus 1940 trof Johannes van Rees uit Genemuiden aan de westkant van de Zuidpunt van Schokland het dode lichaam aan van een piloot van de Royal Air Force. Het bleek te gaan om de 21-jarige Canadese piloot 2e luitenant William Frank Tudhope. Van Rees is nu in 2016 98 jaar oud en woont nog altijd in Genemuiden. Hij werkte in 1940 aan het onderhoud van de zeeweringen in dienst van de Firma Daalder. Tijdens zijn koffiepauze op de Zuidpunt van het eiland Schokland werd een sterke lijkengeur opgemerkt. Na een korte speurtocht stuitte hij met zijn collega op een levenloos lichaam dat met het gezicht naar beneden op de basaltrand langs het water lag. Het lijk was sterk gezwollen door de lange tijd dat het al in het water had gelegen.

Van Rees stelde zich telefonisch in verbinding met de opzichter op het eiland Schokland om er melding van te maken. De opzichter nam contact op met de Duits autoriteiten op Urk die vervolgens de Duitse Waterpolitie in Kampen opdracht gaf om met twee boten het lijk te gaan halen. Door het slechte weer is één van de twee boten onderweg vergaan. De opvarenden konden door de schipper van de tweede boot worden gered, waarna rechtsomkeert naar Kampen werd teruggevaren. De Duitsers ondernamen hierna geen tweede poging het lijk per boot op te halen. Een paar dagen pas, werd het lijk opgehaald met een boot van de Rijkspolitie door Rijksveldwachter Keijzer.

Het lijk werd overgebracht naar het mortuarium van ziekenhuis De Engelenberg in Kampen.

Verslag van de Gemeentepolitie in Kampen over het vinden van het lichaam van Bill Tudhope.
Stadsarchief Kampen. Verslag van de Gemeentepolitie in Kampen over het vinden van het lichaam van Bill Tudhope. Dagrapport van zaterdag 24 augustus 1940 Gisteren avond werd mij vanaf Schokland telef medegedeeld dat een “lijk” dreef aan de Zuidpunt van Schokland (W.zijde). Dit lijk was aan een paal vastgelegd. Ik heb mij in verbinding gesteld met de Duitsche Waterpolitie. De Comt heeft hierop de 2. boten uit laten varen om het lijk op te halen. Deze boten hebben Schokland vanwege het stormweer niet kunnen halen. Eén der boten is hierbij vergaan. De 2 opvarenden zijn gered door den bestuurder van de andere boot. Hedenmorgen zal door mij worden getracht een boot te vinden die het lijk kan halen, daar de Duitsche politie het varen met de overgebleven boot, vanwege het stormachtige weer is verboden. Vandendrift (commissaris van Politie in Kampen) Later toegevoegd in de linker kantlijn: Met een rijkspolitieboot is door den rijkswachter Kijzer het lijk naar Kampen gebracht. Het is opgebaard in het ziekenhuis (Engelenberg in Kampen). Op het identiteitsplaatje stond vermeld: W.F. Tudhope OFFR COPE 41224 R.A.F.

Begrafenis met Duitse militaire eer

Op dinsdag 27 augustus 1940 werd Tudhope in aanwezigheid van burgemeester Oldenhof en onder begeleiding van het muziekkorps van Kampen met militaire eer begraven op de begraafplaats van Kampen in IJsselmuiden. De ceremonie trok veel belangstelling en er werden saluutschoten afgevuurd door een peloton soldaten van de Duitse Waffen SS.

Begrafenis24#
De foto’s van de begrafenis van Bill Tudhope komen uit het archief van de Gemeentepolitie in Kampen. De foto bij het graf komt uit de archieven van Koets- & Autoverhuurbedrijf Van de Weerd uit Kampen.

Het graf van William Frank Tudhope is nog altijd te bezichtigen. Het graf heeft twee stenen. De ene kreeg het bij de begrafenis in 1940. De andere is de witte natuurstenen zerk die ieder oorlogsgraf krijgt van de International War Grave Commission.

Het vliegtuig van Tudhope is nooit gevonden. Het ligt waarschijnlijk nog onder water ergens in het IJsselmeer of het Markermeer.

Kreukniet
De grafsteen die Bill Tudhope bij zijn begrafenis in Kampen op 27 augustus 1940 op zijn graf kreeg. (foto: Rob Kreukniet)
Stone8935
De grafsteen van Bill Tudhope op de algemene begraafplaats van Kampen in IJsselmuiden. De letters DFC staan voor Distinguished Flying Cross, een hoge vliegeniersonderscheiding. De leeftijd op de steen klopt niet, Bill Tudhope heeft slechts 21 jaar oud mogen worden. (foto: Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)

1952

Toen de vader van de piloot in 1952 naar Kampen kwam om het graf van zijn zoon te bezoeken, werd er bekend dat er in de fatale nacht van zaterdag 10 op zondag 11 augustus 1940 drie bemanningsleden van piloot Tudhope waren geweest, maar daar is nooit iets van teruggevonden. Het ging om navigator/bommenrichter sergeant Spencer Lewis Smith Belton (D.F.M.) (581261), en de boordschutters sergeant Arthur James Griffiths (581384) en sergeant Duncan MacKay (55145).

Via bergingsofficier Zwanenburg, die na de Tweede Wereldoorlog betrokken was bij de berging van meer dan 130 vliegtuigwrakken en hun omgekomen bemanning, zijn slechts indirecte aanwijzingen bekend geworden over het lot van het vliegtuig van Tudhope en haar bemanning:

In de nacht van 10 op 11 augustus is er geen activiteit in de regio geweest van Duitse nachtjagers, patrouilleboten of van luchtafweer langs de kust.

Ook is er die nacht nergens rond het IJsselmeer een reddingsboot uitgevaren omdat er een neerstortend vliegtuig was waargenomen.

Tussen de vermissing op 11 augustus en het aantreffen van het lichaam op 23 augustus op Schokland, zitten meer dan 10 dagen. Lang genoeg om met de in augustus 1940 overheersende zuidwestelijke wind in het IJsselmeer richting Schokland te drijven. Het vliegtuig ligt waarschijnlijk ergens op de bodem van het IJsselmeer of het Markermeer. De piloot zal als enige via het schuifdak van de cockpit het toestel nog hebben kunnen verlaten. Over een parachute is niets bekend.

Nov1939inL4163
Bill Tudhope achter de stuurknuppel van een Handley Page Hampden I jachtbommenwerper tijdens een formatielanding in november 1939. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

De laatste drenkeling van Schokland

Op 13 december 1940 werd de ringdijk van de Noordoostpolder iets ten westen van Schokkerhaven gesloten. Nadien is het eiland Schokland op het droge komen liggen en zijn er geen drenkelingen meer geweest.

De laatste drenkeling van Schokland was geen visser maar een vliegenier.

Wie was Bill Tudhope?

William Frank Tudhope, roepnaam Bill, werd op 5 maart 1919 in Johannesburg (Zuid Afrika) geboren. Zijn vader John Henry ”Tuddy” Tudhope was een piloot die als jachtvlieger in de Eerste Wereldoorlog veel roem vergaarde met luchtgevechten boven Duits Zuid West Afrika en boven Frankrijk. Na de oorlog 1914-1918 vertrok de familie Tudhope met de nog kleine Bill uit Zuid Afrika naar Lumby in Brits Columbia in Canada. Daar nam vader Tuddy in 1920 als vlieginstructeur dienst bij de Canadese luchtmacht. Later, in 1930 zou vader J.H. Tudhope de prestigieuze McKee trofee ontvangen voor zijn grote rol bij het uitzetten van de trans-continentale route voor luchtpostvluchten dwars over Canada.

Bill1921CampBorden
Bill Tudhope in 1921 in Camp Borden, Canada. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

Het vliegen werd de jonge Bill met de paplepel ingegoten; het werd hem door zijn vader geleerd. Het was dan ook niet verwonderlijk dat Bill als jongen al piloot wilde worden.

VancouverJuly1925
Juli 1925. De zes personen rechts op de foto vormen de familie Tudhope terwijl ze in Vancouver, aan de westkust van Canada op bezoek zijn. Geheel rechts op de foto zit Bill op zijn hurken half verscholen achter zijn broer Vernon. Bij de eeuwig rokende papa Tudhope op schoot zit de jongste dochter Nesta. Bij moeder Jesse Grahame Tudhope op schoot zit Roy. De twee mensen links op de foto zijn kennissen in Vancouver. Haar man, de vader van het kind links, maakt de foto. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

In 1937 en 1938 ging Bill naar Ryde School, een kostschool op het Britse kanaaleiland Isle of Wight. In juli van 1938 rondde hij deze school af en tekende op 17 september voor de Royal Air Force (RAF) en trad daarmee in Britse krijgsdienst. Tijdens zijn schooltijd op het Isle of Wight kreeg hij verkering met Molly Christopher wiens ouders in Wimbledon, vlakbij Londen woonden. Molly en Bill verloofden zich en maakten plannen om na de oorlog in Canada te gaan wonen.

Bill Tudhope op 7 maart 1939 tijdens zijn opleiding in een Avro Anson instructietoestel. (foto: Tudhope family, Anne Smith)
Bill Tudhope op 7 maart 1939 tijdens zijn opleiding in een Avro Anson instructietoestel. (foto: Tudhope family, Anne Smith)
BillWimbledonMay39b
Bill Tudhope in mei 1939 in de achtertuin van de ouders van Molly Christopher in Wimbledon toen hij net zijn licentie als piloot (Wings) had ontvangen. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

In september 1939, direct bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werd Bill oorlogsvlieger. Hij vloog vooral met de Handley Page Hampden Mk.I jachtbommenwerper.

HAMPDENPlanViewEleBWhh
Schematische tekening van de Handley Page Hampden Mk.I jachtbommenwerper. (foto: www.the-blueprints.com)

Het vliegtuig werd liefkozend de flying suitcase (vliegende koffer) genoemd, vanwege de smalle vorm van de romp. Met dit toestel vloog Tudhope vooral ‘s nachts, samen met andere vliegtuigen van het 144e squadron van de RAF naar vijandelijke doelen boven Duitsland vanaf het vliegveld RAF Hemswell in Lincolnshire, Engeland.

Het was de periode van de Battle of Britain, de luchtoorlog tussen Duitsland en Groot Brittannië aan het begin van de Tweede Wereldoorlog.

Groepsfoto (± 1940) van het 144e Squadron van de Royal Air Force. Tudhope zit vooraan derde van links. Zijn navigator/bommenrichter Spencer Belton staat op de middelste rij 5e van links. Boordschutter Arthur Griffiths staat op de middelste rij 6e van links en boordschutter Duncan McKay staat op de achterste rij als derde van links.
Groepsfoto (± 1940) van het 144e Squadron van de Royal Air Force. Tudhope zit vooraan derde van links. Zijn navigator/bommenrichter Spencer Belton staat op de middelste rij 5e van links. Boordschutter Arthur Griffiths staat op de middelste rij 6e van links. Boordschutter Duncan McKay staat waarschijnlijk niet op deze foto omdat hij pas later bij het 144e Squadron kwam.

Distinguished Flying Cross

Bij één van zijn acties was hij met zijn vliegtuig en bemanning op weg naar Wilhelmshaven bij Bremen. Al boven Emden werden ze zwaar beschoten en geraakt door luchtdoelgeschut. Er zat een gat in de linker vleugel toen ze boven het doel, de haven-installaties rond Wilhelmshaven aankwamen. Toch zetten ze, laag boven het water vliegend, hun aanval met mijnen in op de haveninstallaties en de daar afgemeerde Duitse oorlogsschepen. Tijdens het aanvliegen werd de rechter propeller geraakt door een luchtdoelgranaat. Het verboog een propellerblad en besproeide de romp van het vliegtuig met granaatscherven. Het achterwiel van het vliegtuig werd stukgeschoten. Het roer aan de staart van het vliegtuig werd aan beide zijden geraakt. De navigator werd meerdere keren geraakt door granaatscherven, die, zonder hem te verwonden, in zijn vliegerskleding bleven steken. De staartschutter had intussen al zijn munitie verschoten op de vele gronddoelen achter het vliegtuig.

Na deze eerste aanval bracht Tudhope met moeite het vliegtuig terug naar veilige hoogte. Na het opnemen van de schade besloot Tudhope nog een tweede aanval in te zetten.

Deze aanval vond onder hetzelfde barre spervuur plaats, maar ook dit kwamen ze door en ze leverden hun zeemijnen af bij de aangewezen doelen. Hierbij werd wederom zo laag gevlogen dat met moeite de spits van een verderop gelegen kerktoren kon worden ontweken.

Het kreupel geschoten vliegtuig ‘vloog’ hierna alleen en zonder navigatiemiddelen terug naar Engeland. Het landingsgestel moest met de hand worden uitgedraaid. Het kapotte staartroer en het ontbreken van een landingsgestel achter, bemoeilijkten de landing zeer. Uiteindelijk bereikten ze veilig hun thuishaven RAF station Hemswell in Engeland.

Bills DFC 1
De Distinguished Flying Cross toegekend aan Bill Tudhope. Hij kwam om voordat hij de onderscheiding kreeg opgespeld. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

Voor deze en eerdere uitgevoerde missies naar de Noord-Duitse havenstad Wilhelmshaven werd de 21-jarige piloot officier Bill Tudhope op 25 juli 1940 de hoge vliegeniersonderscheiding Distinguished Flying Cross (D.F.C.) toegekend. Zijn navigator/bommenrichter sergeant Lewis Smith Belton ontving de Distinguished Flying Medal (D.F.M.).

De kranten schreven dat Tudhope en Belton bij deze aanval een “opvallende dapperheid en toewijding om hun plicht te blijven vervullen” hadden getoond. Tudhope, zo vermeldde de tekst, typeerde de geest van de RAF onder moeilijke omstandigheden.

De luchtmachtveteranen uit de Eerste Wereldoorlog in Canada stuurden Bill Tudhope vanuit Montreal een gelukstelegram voor de hem toegekende onderscheiding.

Cablegram26july1940Med
Telegram uit Canada van 26 juli 1940. (afbeelding: Tudhope family, Anne Smith)

De fatale missie

Na een paar dagen verlof vertrok Bill Tudhope (D.F.C.) met zijn bemanningsleden laat op zaterdagavond 10 augustus 1940 opnieuw voor een missie naar Duitsland. Volgens de archieven vertrokken er die nacht in totaal 17 Hampdens voor een aanval op de raffinaderijen voor synthetische olie bij Homberg langs de Rijn tegenover Duisburg in het Ruhrgebied. Drie van de Hampdens waren van het 144e squadron waaronder die van Tudhope en bemanning in toestel P4368.

Van deze missie zijn Tudhope en zijn bemanning nooit teruggekeerd.

In het Canadese nieuwsblad The Montreal Star van 12 augustus 1940 werd met een artikel met portretfoto, gewag gemaakt van de vermissing van piloot officier William Frank Tudhope, zoon van de bekende squadron leader J.H. Tudhope. In hetzelfde krantenartikel werd ook nog besproken dat de twee jongere broers van Bill Tudhope, Vernon (7) & Roy (6) in 1929 waren verdronken. Moeder Jessie Grahame Tudhope zou kort erna door ziekte komen te overlijden. Zo bleef alleen de jongste dochter Nesta en vader ‘Tuddy’ over van het gezin van zes.

Krantenartikel uit de Canadese krant de Montreal Star van 12 augustus 1940. Het knipsel is in 1952 opgestuurd naar de heer Koers in Kampen door de vader van Bill Tudhope.
Krantenartikel uit de Canadese krant de Montreal Star van 12 augustus 1940. Het knipsel is in 1952 opgestuurd naar de heer Koers in Kampen door de vader van Bill Tudhope.

Toen er in april 1941 nog geen verder bericht van Bill was ontvangen, verschenen in de krant bij de lijst van omgekomen militairen ook de namen van piloot officier W.F. Tudhope (D.F.C.), sergeant S.L.S. Belton (D.F.M.), sergeant A.J. Griffiths en sergeant D. MacKay. Ze waren eerder al als vermist opgegeven, maar er werd nu aangenomen dat ze allen waren gesneuveld.

In oktober 1941, meer dan een jaar na zijn dood, bereikte het bericht de familie Tudhope in Canada dat Bill was gesneuveld boven Nederland en dat hij in Kampen begraven lag.

Vader Tudhope komt naar Kampen

Vader Tudhope meldde zich in 1952 samen met zijn nieuwe echtgenote bij de politie in Kampen voor inlichtingen over de locatie van het graf van zijn zoon. Hij werkte vanaf 1948 in Londen als luchtvaartattaché voor de Canadese regering en woonde in Horsham, Engeland. De Kampense inspecteur van Politie Mannus Koers heeft hen begeleid naar het graf op de algemene begraafplaats van Kampen in IJsselmuiden en later naar het inmiddels drooggevallen eiland Schokland om de plek te bezoeken waar ooit het lichaam van zijn zoon Bill was aangespoeld.

Foto uit 1952 van het graf gemaakt door de vader van Bill Tudhope. (foto: Tudhope family, Anne Smith)
Foto uit 1952 van het graf gemaakt door de vader van Bill Tudhope. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

Vanaf dat moment werden er wederzijds meer dingen bekend over het leven van William Frank Tudhope. Voor de nabestaanden werd toen pas bekend dat hij in 1940 met Duitse militaire eer begraven was en dat daar een fotoserie van bestond.

Vier jaar later, op 12 oktober 1956 overleed J.H. ”Tuddy” Tudhope op 64-jarige leeftijd in Horsham, Engeland. Zijn as werd naar Canada overgebracht en daar uitgestrooid boven de Rocky Mountains vanuit een Lockheed 12A, hetzelfde vliegtuig waarmee hij in 1937 de eerste vluchten van de Trans Canada Airways uitvoerde. J.H. Tudhope was één van de oprichters van de Canadese vliegtuigmaatschappij.

Verloofde Molly Christopher

Molly Christopher, de verloofde van Bill Tudhope, is aan het einde van de oorlog alsnog van Engeland naar Canada verhuisd.

Toen de alleen overgebleven jongere zus van Bill, Nesta, een dochter kreeg is Molly Christopher gevraagd stiefmoeder te worden van Anne.

Molly Christopher is nooit getrouwd. Ze is rond 1993 in Canada overleden.

Bill Tudhope samen met zijn verloofde Molly Christopher op bezoek bij haar tante in Bath. (foto: Tudhope family, Anne Smith)
Bill Tudhope samen met zijn verloofde Molly Christopher op bezoek bij haar tante in Bath. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

Politieinspecteur Koers

De heer Koers uit Kampen heeft vanaf 1952 en ook na 1956 altijd contact gehouden met familie van Tudhope. Hierdoor zijn er veel gegevens bekend en bewaard gebleven.

Op 13 juni 1996 werd er in Grafhorst een monument onthuld voor de bemanning van de Australische RAAF Lancaster W4316 die daar op 13 juni 1943 op weg naar Bochum (D) brandend in het water van het Ganzendiep stortte. Zes van de zeven inzittenden kwamen hierbij om het leven. John Cornish, de overlevende boordschutter van het vliegtuig is in 1985 vanuit Canada nog eens op de plek terug geweest.

Bij de latere onthulling van het monument in 1996 waren ook twee nabestaanden van de familie Tudhope aanwezig. Door Radio IJsselmond werd op 23 september 1996 een interview uitgezonden met Anne Smith over haar oom Bill Tudhope waarin ze haar dank uitspreekt voor de aandacht die er van de Kamper bevolking uitgaat ter nagedachtenis aan haar oom Bill.

GraveMannus&Anne
Mannus Koers samen met Anne Smith bij het graf van Bill Tudhope in 1996. (foto: Tudhope family, Anne Smith)

Herdenking op Schokland

Op dinsdag 11 augustus 2015 is in het kerkje van Schokland herdacht dat 75 jaar geleden het lichaam van Bill Tudhope aanspoelde bij de Zuidpunt van Schokland. Daarbij aanwezig waren Anne & Roy Smith. Zij is de oudste dochter van Nesta, de jongere zus van Bill Tudhope.

Tudhope75jaarUitnodiging4aFlyer

Tudhope06296
Anne Smith, nicht van Bill Tudhope, ontsteekt de eerste kaars op dinsdag 11 augustus 2015 in het kerkje van Schokland ter nagedachtenis aan haar oom die 75 jaar daarvoor dood werd aangetroffen bij Schokland. (foto: Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)

Anne Smith bedankt alle aanwezigen tijdens de 75-jarige herdenking in het kerkje van Schokland. (foto: Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)

Anne Smith bedankt alle aanwezigen tijdens de 75-jarige herdenking in het kerkje van Schokland. (foto: Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)

Tudhope06328
Anne & Roy Smith bij het graf van haar Oom Bill in 2015. (foto: Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)

# # #

Grote dank is verschuldigd aan de heer M. Koers (1920-2012) uit Kampen voor het beschikbaar stellen van zijn persoonlijke archieven.

Deze archieven zijn overgedragen aan Museum Schokland.

Bijlagen:

Luchtoorlog onderzoeker Nico Kwakman zegt de plek te weten waar het toestel van Tudhope ligt, met waarschijnlijk nog drie bemanningsleden erin. De kans is klein dat er voldoende fondsen kunnen worden geworven om het toestel te bergen. Pas als het vliegtuigwrak in de weg ligt voor waterstaatkundige werken of onderhoud, zal het worden geruimd.

LocatieKwakmanZZAIRWAR

Bijgaand een overzichtskaart van de plekken in de Noordoostpolder waar vliegtuigen zijn neergekomen of bemanningsleden zijn aangetroffen.

Plaatsen in de Noordoostpolder waar in de Tweede Wereldoorlog vliegtuigen zijn neergekomen. Klik op de afbeelding voor een vergroting. Het heeft in heel Nederland zo dicht vliegtuigen 'geregend' in die tijd. Ruwweg de helft van alle (!) vliegtuigen die in de Tweede Wereldoorlog in het Europese deel van de oorlog neerkwamen, kwamen neer in Nederland. Niet zo gek als je weet dat Groot Brittannië rond de 700 vliegbases kende waarvan de vliegtuigen zowel op de heenweg naar Duitsland als op de terugweg naar huis, over Nederland moesten vliegen. (kaart getekend door Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)
Plaatsen in de Noordoostpolder waar in de Tweede Wereldoorlog vliegtuigen zijn neergekomen. Klik op de afbeelding voor een vergroting. Het heeft in heel Nederland zo dicht vliegtuigen ‘geregend’ in die tijd. Ruwweg de helft van alle (!) vliegtuigen die in de Tweede Wereldoorlog in het Europese deel van de oorlog neerkwamen, kwamen neer in Nederland. Niet zo gek als je weet dat Groot Brittannië rond de 700 vliegbases kende waarvan de vliegtuigen zowel op de heenweg naar Duitsland als op de terugweg naar huis, over Nederland moesten vliegen. (kaart getekend door Hans Hollestelle, www.hanshollestelle.net)

Bronnen

Fotoarchief Tudhope-family (Anne Smith)
www.teunispats.nl
www.sglo.nl
www.vriendenvanschokland.nl
www.museumschokland.nl
www.schoklanddoordeeeuwenheen.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *